TỰ NHẬN THỨC VÀ LÀM CHỦ BẢN THÂN – NHÓM KỸ NĂNG NỀN TẢNG VÀ THIẾT YẾU

849

Kỹ năng tự nhận thức và làm chủ bản thân là 1 trong 3 nhóm kỹ năng lớn đặc biệt được đội ngũ chuyên gia của trung tâm bồi dưỡng kỹ năng SASUKE thiết kế dành riêng cho học sinh các khối lớp từ 1 đến 9. Chúng tôi tin rằng khả năng tự nhận thức và làm chủ bản thân là nền tảng của việc phát triển con người trong thời đại mới – thời đại của công nghệ và hội nhập toàn cầu.

Ảnh minh họa – Nguồn: Internet

Kỹ năng tự nhận thức và làm chủ bản thân của học sinh hiểu một cách đơn giản là khả năng hiểu biết của các em về bản thân mình (tính cách, sở thích, điểm mạnh điểm yếu, loại hình trí thông minh, quan điểm, ước mơ, cảm xúc, suy nghĩ, trách nhiệm v.v…); và khả năng ứng xử nhanh nhạy, chính xác trong các tình huống liên quan trong cuộc sống.

Thực tế cho thấy hiện đã và đang xuất hiện ngày một nhiều những vụ bạo lực học đường, bắt cóc, xâm hại v.v… Mặc dù học sinh hiện nay đã được trang bị một phần không nhỏ những kiến thức về các vấn đề này, nhưng trong thực tế không phải học sinh nào cũng thành thạo những kỹ năng phòng ngừa hay ứng phó phù hợp. Điều này được thể hiện thông qua các nghiên cứu khoa học, quy mô của các tổ chức tin cậy:

Theo số liệu thống kê năm 2015 của tổ chức phát triển cộng đồng tập trung vào trẻ em (Plan Internationnal) và Trung tâm nghiên cứu quốc tế về phụ nữ (ICRW): cứ 10 học sinh thì có 7 em trải nghiệm bạo lực trong trường học. Đặc biệt: 43% học sinh được nghiên cứu cho biết đã không làm gì khi chứng kiến hành vi bạo lực tại nhà trường. Các em cũng hiếm khi kể lại với người lớn việc bị bạo lực.

Theo số liệu từ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, trong 5 năm từ 2011 đến 2015, cả nước có 5.300 vụ xâm hại tình dục trẻ em. Tính trung bình, cứ 8 giờ trôi qua lại có một trẻ em Việt Nam bị xâm hại.

Bên cạnh đó, việc giáo dục kỹ năng sống, giá trị sống cũng chưa được thực hiện một cách thường xuyên, xuyên suốt, vẫn còn xảy ra tình trạng học sinh phổ thông thiếu các kỹ năng sống cần thiết, cơ bản như kỹ năng tự phục vụ, chăm sóc bản thân, tham gia giao thông v.v…

Các kỹ năng mang tính chất tâm lý – giáo dục thiết yếu như: kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng tự học, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, vượt qua căng thẳng, giải quyết mâu thuẫn v.v.. cũng chưa được phổ cập đến tất cả học sinh một cách đồng bộ và bài bản.

Chính vì những thực trạng trên, trong quá trình thiết kế bài giảng chuyên môn, đội ngũ chuyên gia của trung tâm bồi dưỡng kỹ năng SASUKE đã dành nhiều thời gian trăn trở suy nghĩ, làm thế nào mang đến cho học sinh một khung chương trình bài bản, logic và thiết thực, bao trọn hết những nội dung giáo dục cần thiết, từ cơ bản đến nâng cao.

Theo định hướng của trung tâm trong việc xây dựng nội dung chương trình giảng dạy, chúng tôi đã phân lớp các giá trị sống và kỹ năng sống thành 3 nhóm kỹ năng lớn thiết yếu dành cho học sinh: Nhóm kỹ năng tự nhận thức và làm chủ bản thân, Nhóm kỹ năng tương tác xã hội, Nhóm kỹ năng ứng xử với môi trường tự nhiên.

Trong quá trình xây dựng chương trình học theo 3 nhóm kỹ năng trên, chúng tôi chú trọng trước hết đến nhóm kỹ năng “Tự nhận thức và làm chủ bản thân”. Phân phối chương trình dành cho nhóm kỹ năng này nhìn chung cũng nhiều hơn các nhóm kỹ năng khác. Bởi chúng tôi tin rằng việc phát triển, trau dồi kỹ năng tự nhận thức và làm chủ bản thân là cơ sở nền tảng cho việc xây dựng các mối quan hệ liên nhân cách tốt đẹp sau này.

Trong nhóm kỹ năng tự nhận thức và làm chủ bản thân, học sinh sẽ được học về các kỹ năng thường thức cuộc sống, các kỹ năng bảo vệ bản thân, và các kỹ năng phát triển bản thân.

Đối với cấp Tiểu học, chúng tôi mang đến cho học sinh những bài học liên quan đến kỹ năng thường thức trong cuộc sống như: kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng chăm sóc bản thân, kỹ năng giúp đỡ bố mẹ nấu ăn, kỹ năng chuẩn bị đi tham quan v.v…

Không chỉ được học về các kỹ năng thường thức hàng ngày, học sinh Tiểu học còn được tham gia các hoạt động trải nghiệm để tiếp thu và thực hành các kiến thức, kỹ năng của các chủ đề liên quan đến bảo vệ bản thân như: kỹ năng phòng tránh tai nạn, thương tích (điện giật, bỏng, sét đánh, cây đổ, nước ngập v.v…), kỹ năng an toàn khi tham gia giao thông, kỹ năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp, đặc biệt là kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục – 1 kỹ năng thực sự quan trọng và cần thiết trong thời buổi hiện nay, khi vấn đề xâm hại tình dục trẻ em đang trở thành 1 vấn nạn rất “nóng”

Ở bậc Trung học cơ sở, kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục cũng được chúng tôi đưa vào khung chương trình với những kiến thức, kỹ năng phù hợp với giai đoạn lứa tuổi. Ngoài ra, học sinh THCS còn được tìm hiểu về các kỹ năng bảo vệ bản thân khác như: kỹ năng phòng tránh bạo lực học đường, kỹ năng phòng tránh bị buôn bán và bắt cóc, giáo dục giới tính – sức khỏe sinh sản

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng đó là nhóm kỹ năng phát triển bản thân, hướng tới việc hình thành nên một thế hệ học sinh thế kỉ mới – chủ động, tự tin và sáng tạo. Học sinh bậc Tiểu học sẽ được tìm hiểu về các kỹ năng như: kỹ năng quản lý thời gian, đặt mục tiêu, ra quyết định, kỹ năng tự học, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, tư duy tích cực, kỹ năng quản lý tài chính hay kỹ năng vượt qua căng thẳng v.v…

Đối với bậc học cao hơn – bậc Trung học cơ sở, ngoài những kỹ năng như bậc học trước, học sinh Trung học cơ sở sẽ được khám phá những kỹ năng mang nhiều màu sắc tâm lý – giáo dục như: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng vượt qua nỗi sợ, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tìm kiếm thông tin qua internet v.v…

Chúng tôi tin rằng mỗi học sinh khi đến với SASUKE đều là một cá thể độc đáo với những nét cá tính riêng biệt, nổi bật. Thông qua một quá trình học tập cùng hệ thống chương trình được biên soạn bài bản, công phu, các em sẽ ngày một thành thạo các kỹ năng thường thức cần thiết trong cuộc sống; nắm vững các kỹ năng bảo vệ bản thân – từ những kỹ năng chăm sóc sức khỏe giới tính cơ bản đến những kỹ năng phòng tránh nâng cao trong một số tình huống như bạo lực học đường, bắt cóc, xâm hại v.v…

Quan trọng hơn cả, với những kiến thức chuyên môn khoa học được gửi gắm trong từng bài giảng, cùng các hoạt động thực hành thú vị, hấp dẫn, mỗi học sinh sẽ dần khám phá được những điểm mạnh, những giá trị, vai trò của bản thân, từ đó tự tin khẳng định bản thân trong học tập và các mối quan hệ khác. Học sinh sẽ dần trở nên chủ động, sáng tạo và tự tin hơn trong học tập thông qua việc được tiếp cận với lối tư duy phản biện, tư duy phê phán, được học các kỹ năng giải quyết vấn đề, quản lý công việc v.v… Bên cạnh đó, một số kỹ năng như kiểm soát cảm xúc; vượt qua căng thẳng, nỗi sợ v.v… cũng được chúng tôi đưa vào chương trình học nhằm giúp học sinh làm chủ được những cảm xúc, hành vi của mình trong các tình huống đa dạng của cuộc sống

Tất cả những lợi ích mang đến từ chương trình học nói chung, cũng như nhóm kỹ năng tự nhận thức và làm chủ bản thân nói riêng, đều hướng đến xây dựng một nền tảng vững chắc về nhận thức, thái độ và hành vi ứng xử đúng đắn cho học sinh thời đại mới: biết trân quý những giá trị của mình và tự tin khám phá, phát triển bản thân, hòa cùng xu thế phát triển chung của thế hệ trẻ toàn cầu.

Chúng tôi xin trích dẫn và gửi tặng quý phụ huynh, học sinh câu nói ý nghĩa sau để kết lại những gì vừa bàn luận: “Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng!”

                                                                                     Nhóm tác giả Trung tâm Sasuke